Προβλήματα του σύγχρονου Έλληνα αγρότη και προτεινόμενη «θεραπεία»

1. Πολλοί Έλληνες αγρότες δεν χρησιμοποιούν σύγχρονες τεχνικές γεωργίας

Διαπίστωση: Οι εφαρμογές της σύγχρονης γεωργίας αναπτύσσονται γρήγορα κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών.

Τα οφέλη εφαρμογής αυτής της γεωργίας είναι πολλαπλά και σχετίζονται τόσο με την απλοποίηση των εργασιών στο χωράφι όσο και με τη βελτιστοποίηση της διαχείρισης της παραγωγής, οδηγώντας σε αύξηση της απόδοσης και της κερδοφορίας, καθώς και σε μείωση του σχετικού κόστους.

Την ίδια στιγμή, η έξυπνη γεωργία έχει πολύ σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη.

 

Ωστόσο, παρά τα σημαντικά οφέλη, ο βαθμός υιοθέτησής της είναι ακόμα περιορισμένος, τουλάχιστον στις λιγότερο ανεπτυγμένες γεωργικά χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.

Το ποσοστό υιοθέτησης των εφαρμογών έξυπνης γεωργίας στη χώρα μας είναι εξαιρετικά χαμηλό και περιορίζεται κυρίως σε πιλοτικές εφαρμογές και εντοπισμένες γεωγραφικά τοποθεσίες όπου υλοποιούνται μεμονωμένες πρωτοβουλίες, με την αξιοποίηση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

 

Η επιτυχία των μέχρι τώρα πρωτοβουλιών δείχνει ότι η έξυπνη γεωργία έχει πολύ μεγάλη αναπτυξιακή δυναμική στην ελληνική αγορά, τουλάχιστον από τις μεγαλύτερου μεγέθους συμβατικές εκμεταλλεύσεις.

Βέβαια, το υψηλό επίπεδο κατακερματισμού των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στη χώρα αποτελεί εμπόδιο κρίσιμης σημασίας για την ενσωμάτωση αυτών των τεχνολογιών (Κ. Αμπατζίδης, 2019).

 

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, μόνο 0,7% έχει λάβει πλήρη αγροτική εκπαίδευση ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 14 φορές μεγαλύτερος, στο 10,2%, και σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ολλανδία άνω του 30% των αγροτών έχουν λάβει πλήρη εκπαίδευση.

Η διαχείριση του σημαντικού αυτού προβλήματος ασφαλώς συνδέεται και με τη λύση σε πολλά από τα υπόλοιπα διαπιστωμένα προβλήματα.

 

Εκπαίδευση και Επιχειρηματική Νοοτροπία στην Ελλάδα– Συνεργατισμός και Κοινές Δομές

 

Διαπιστώσεις: Χαμηλό επίπεδο κατάρτισης σε θέματα αγροτεχνολογίας, μάρκετινγκ, καινοτομίας και διαχείρισης επιχειρήσεων. Περιορισμένη συμμετοχή σε σεμινάρια ή προγράμματα. Χαμηλό ποσοστό συμμετοχής σε αγροτικούς συνεταιρισμούς, ομάδες παραγωγών ή αγορές συνεργασίας.

Έλλειψη οργανωμένων αγροτικών σχολών (π.χ. τύπου Wageningen στην Ολλανδία).

Χαμηλή σύνδεση γεωργίας με ερευνητικά ιδρύματα.

Απουσία αγροτικής συμβουλευτικής πολιτικής με συνέχεια.

Έλλειψη κουλτούρας δια βίου μάθησης στον αγροτικό χώρο.

2. Έλλειψη πρόσβασης σε κεφάλαια, ανεπαρκής ενημέρωση και εκπαίδευση.

Διαπιστώσεις: Σημαντικό εμπόδιο συνιστά και το σχετικά υψηλό κόστος, δεδομένης μάλιστα της έλλειψης κεφαλαίων προς επένδυση και της περιορισμένης πρόσβασης των περισσότερων παραγωγών σε εξωτερικά κεφάλαια.

Επιπλέον, η ενσωμάτωση των εφαρμογών της έξυπνης γεωργίας στον ελληνικό αγροτικό κλάδο παρεμποδίζεται από τη σχετική έλλειψη πληροφόρησης. Οι περισσότεροι αγρότες θεωρούν ότι δεν διαθέτουν την απαραίτητη πρόσβαση σε πληροφοριακούς πόρους, με αποτέλεσμα η ανεπαρκής ενημέρωση του συνολικού γεωργικού πληθυσμού να αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα αδυναμίας εκσυγχρονισμού του κλάδου (Κ. Αμπατζίδης, 2019).

Παρά το γεγονός ότι στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται πλέον αρκετές εξειδικευμένες εταιρίες, ενώ διάφοροι γεωργικοί, εκπαιδευτικοί και ερευνητικοί φορείς αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες προώθησης της έξυπνης γεωργίας, μπορεί να υποστηριχθεί πως ακόμα η προσπάθεια αυτή δεν έχει συστηματοποιηθεί επαρκώς, με τη συμμετοχή όλων των ομάδων ενδιαφέροντος.

Εξίσου ελλιπής είναι και η γεωργική πολιτική της χώρας σε αυτά τα ζητήματα.

 

Κόστος Παραγωγής- Θεσμικό Πλαίσιο και Γραφειοκρατία

 

Διαπιστώσεις: Το κόστος παραγωγής (καύσιμα, λιπάσματα, εργασία) είναι υψηλό και η παραγωγή συχνά μικρής κλίμακας.

 

Περιορισμένη πρόσβαση σε δάνεια, επενδυτικά κεφάλαια ή ευρωπαϊκά προγράμματα (λόγω γραφειοκρατίας ή άγνοιας).

 

Πολύπλοκες διαδικασίες, καθυστερήσεις στις επιδοτήσεις, έλλειψη σταθερών πολιτικών.

 

Συνέπεια: Δυσκολία στον σχεδιασμό και τις επενδύσεις.

Πρόταση

Δημιουργία γεωργο-κτηνοτροφικών πρότυπων μονάδων ανά Περιφέρεια της Χώρας, με ταυτόχρονη εξασφάλιση των αναγκαίων υποδομών (οδική πρόσβαση, νερό, ηλεκτρικό δίκτυο, ανακύκλωση υποπροϊόντων) ενεργειακά αυτόνομων και με πλήρη τεχνική και επιστημονική υποστήριξη.

Στόχοι

Λειτουργία ως πρότυπα Εκπαιδευτικά και Παραγωγικά Ιδρύματα σε συνεργασία με αντίστοιχες πανεπιστημιακές σχολές.

Παροχή βασικής – μέσης και ανώτερης εκπαίδευσης, για την παραγωγή κύριων τοπικών προϊόντων της αντίστοιχης Περιφέρειας, με σύγχρονες γεωργικές τεχνικές.

Πρότυπη τυποποίηση των τοπικών προϊόντων (ΠΟΠ, ΠΓΕ, ή άλλων) με κάθετο σύστημα παραγωγής.

Έκθεση και εμπορία τυποποιημένων τοπικών προϊόντων.

Παράλληλα, δημιουργία Περιφερειακών ή διαπεριφερειακών συνεργατικών σχημάτων ανά κύριο προϊόν με στόχο την υπεραξία μέσω branding (με κάθετη παραγωγή και διάθεση).

Για να είναι αυτή η πολιτική επιτυχής, εκτός της ενεργοποίησης των ομάδων ενδιαφέροντος (συνεργατικά περιφερειακά ή διαπεριφερειακά, κατά κύρια καλλιέργεια, σχήματα, ή υπάρχοντα όπως οι αγροτικοί συνεταιρισμοί, αλλά και ερευνητικά κέντρα, εκπαιδευτικά ιδρύματα, γεωργικοί και κρατικοί φορείς) απαιτείται και η συνεργασία μεταξύ τους, προς τον σκοπό αυτό.

Ομοίως, ιδιαίτερα επωφελής για την προώθηση της έξυπνης γεωργίας του μέλλοντος μπορεί να αποδειχθεί και η στόχευση, μέσω κινήτρων, ειδικότερων πληθυσμιακών αγροτικών ομάδων, όπως οι νέοι και υψηλής εκπαίδευσης ή εξειδίκευσης αγρότες, οι οποίοι σε ένα συνεργατικό πλαίσιο μπορούν από κοινού να υποστηρίξουν τον εκσυγχρονισμό του κλάδου της Γεωργικής παραγωγής.

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΟΝ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

Ποιότητα προϊόντων (λάδι, φρούτα, κρασί κ.ά.)

Ευνοϊκές κλιματολογικές συνθήκες

Ανεκμετάλλευτο δυναμικό για εξαγωγές και ποιοτική γεωργία

Συμπέρασμα

Ο Έλληνας αγρότης υστερεί κυρίως λόγω εξωτερικών παραγόντων (κρατικό πλαίσιο, πρόσβαση σε πόρους, εκπαίδευση) και λιγότερο λόγω προσωπικής ανεπάρκειας.

 

ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ

Σε άλλες χώρες, η τεχνολογία είναι ευρέως διαδεδομένη και υποστηρίζεται από κρατικές ή ιδιωτικές επενδύσεις.  Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, οι αγρότες συχνά έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση στον αγροδιατροφικό τομέα. Το 80% των αγροτών έχει τουλάχιστον τεχνική ή πανεπιστημιακή εκπαίδευση σχετική με τη γεωργία. Υπάρχουν συνεχόμενα προγράμματα αναβάθμισης δεξιοτήτων.

 

Σε άλλες χώρες οι μεγάλες αγροτικές μονάδες μειώνουν το κόστος ανά μονάδα προϊόντος. Έχουν οργανωμένα χρηματοπιστωτικά εργαλεία αποκλειστικά για τον αγροτικό τομέα. Σε αγροτικά ανεπτυγμένες χώρες υπάρχει σταθερό, φιλικό και λειτουργικό πλαίσιο.

 

Στη Σκανδιναβία και αλλού, οι συνεταιρισμοί έχουν ισχυρή παρουσία και προσφέρουν υποστήριξη σε όλα τα επίπεδα.

 

Στην Γαλλία οι περισσότεροι νέοι αγρότες έχουν περάσει από γεωπονικά λύκεια και ειδικές σχολές (BTS Agricole, Licence Pro).

 

Στην Γερμανία ο αγρότης είναι επάγγελμα με εκπαιδευτική διαδρομή: πρακτική άσκηση + τεχνική σχολή + πιστοποίηση.

Ο Έλληνας αγρότης υστερεί σε επίπεδο εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης σε σχέση με τον μέσο Ευρωπαίο. Αυτό δεν οφείλεται σε έλλειψη ικανότητας ή ενδιαφέροντος, αλλά κυρίως σε ελλείψεις του συστήματος εκπαίδευσης και στήριξης του πρωτογενούς τομέα.

Με σωστό σχεδιασμό και στροφή προς την αγροτική επαγγελματική εκπαίδευση, η Ελλάδα μπορεί να κάνει άλματα στον αγροδιατροφικό τομέα.

 

Δρ Ζώης Ζαρταλούδης- Γεωπόνος